wstęp

Oto lista wybranych zagadnień z zakresu kognitywistyki. Lista podzielona jest na dwie podstrony:

• problematyka i stanowiska metodologiczne,
• przedstawiciele kognitywistyki i ludzie, którzy się przyczynili do jej powstania.

problematyka

CZŁOWIEKOWATE: SYSTEMATYKA

Sahelanthropus tchadensis – odkryty 19 VII 2001, na terytorium południowej Sahary, Ahounta Djimdoumalbaye, członek francusko-czadyjskiego zespołu prowadzonego przez Michela Bruneta odkrył czaszkę osobnika, któremu nadano imię Toumaï (Nadzieja Życia). Gatunek ogłoszono w 2002 r.

Kwestia zaliczenia Sahelanthropus tchadensis do człowiekowatych nie jest przesądzona, jakkolwiek wiele przemawia za tym, że Sahelanthropus, nawet jeśli nie jest w linii prostej przodkiem Homo, faktycznie należy do naszej linii rozwojowej. więcej »

 

HOMINIDY I ICH ODKRYWCY – KRONIKI

1856 – Johan Karl Fuhlrott natrafia w jaskini Feldhofera w Neandertalu koło Düsseldorfu na szczątki praczłowieka sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat, znanego dziś jako neandertalczyk.

1893 – Eugène Dubois odkrywa "małpoluda jawajskiego" (Pithecantrhropus erectus), zaliczanego obecnie do homo erectus (żył około miliona lat temu). więcej »

 

HOMUNKULUS

Homunkulus to nic innego jak trochę archaiczna nazwa na reprezentacje korowe ciała. Nazwa ta – zdrobnienie od łac. homo – swój początek zawdzięcza koncepcjom alchemików, którzy, biorąc dosłownie dualistyczną koncepcję rozdziału pomiędzy ciałem a umysłem, sądzili, że to, co zwiemy umysłem (nasze JA) jest takim małym człowieczkiem, który siedzi gdzieś w naszej czaszce i manipulując sterami kieruje tym samym czynnościami ciała. więcej »

 

LOEBNERA KONKURS

Współcześnie najprawdopodobniej (bo nikt jeszcze tego nie sprawdził) jeszcze nie mamy programu, który przeszedłby test Turinga – w takiej formie, jak zaproponował sam Turing (patrz wyżej). W 1990 r., dr Hugh Loebner wpadł na pomysł aby zacząć przeprowadzać coroczny ograniczony test Turinga. Za zgodą The Cambridge Center for Behavioral Studies rozpisał go i tak powstał konkurs Loebnera. więcej »

 

MOLYNEUX PROBLEM

"(...) przytoczę tu zagadnienie, jakie przed kilku miesiącami zechciał przesłać mi listownie bardzo pomysłowy i wytrwały miłośnik rzetelnej wiedzy, uczony i zacny pan Molyneux. Brzmi ono, jak następuje: "Wystawmy sobie, iż niewidomy od urodzenia, obecnie człowiek dorosły, nauczył się odróżniać dotykiem sześcian od kuli, wyrobione z tego samego metalu i w przybliżeniu tych samych rozmiarów, tak że dotykając jednego lub drugiego może powiedzieć, które jest sześcianem, a które kulą. Przypuśćmy dalej, iż sześcian i kulę ustawiono na stole i że stojący opodal niewidomy przejrzał; zapytuję, czy za pomocą odzyskanego wzroku, zanim dotknie tych przedmiotów, będzie mógł je rozpoznać i powiedzieć, który z nich jest kulą, a który sześcianem?" więcej »

 

MYŚLENIE

autor: Aleksandra Woźnicka

Myślenie (ang. thinking, fr. la pensee, niem. das Denken, ros. myszlenie) to jeden z najbardziej wieloznacznych terminów, który określa najdoskonalszy spośród ludzkich procesów poznawczych.

Proces myślenia stanowi przedmiot wielu dyscyplin naukowych, m.in.logiki formalnej, części epistemologii (filozofii języka i filozofii umysłu), psychologii kognitywnej, neurolingwistyki, psychiatrii i informatyki (np. w pracach ze Sztucznej Inteligencji lub matematycznego przetwarzania języka naturalnego). Logika matematyczna charakteryzuje myślenie jako poprawne formalnie lub błędne, a epistemologia – jako odzwierciedlające obiektywną rzeczywistość bądź subiektywne czy irracjonalne. Psychologia kognitywna analizuje proces myślenia w następujących aspektach: przebieg operacji umysłowych i fazy procesu myślenia, rodzaje myślenia, rezultaty myślenia i uwarunkowania myślenia. więcej »

 

MYŚLENIE W KONCEPCJI J. PIAGETA

Jean Piaget traktował ludzki mózg jako mechanizm biologiczny, selekcjonujący i organizujący informacje płynące z otoczenia.

Psycholog szwajcarski wyodrębnił 4 stadia rozwoju poznawczego, polegające na przechodzeniu od myślenia sensoryczno-motorycznego do myślenia formalnego. więcej »

 

PAMIĘĆ

O pamięci najczęściej przypominamy sobie wtedy, gdy coś zapominamy.

W latach 40-50 XX stulecia, jeden z najwybitniejszych neurochirurgów Wilder Penfield przeprowadzał badania nad siedzibą pamięci. W tym samym czasie, niezależnie od Penfielda, badania takie przeprowadzał K. Lashley. Penfield przeprowadzając operacje na otwartej czaszce (tzw. trepanacje czaszki) drażnił elektrodami części korowe mózgu (tkanka mózgowa nie jest wrażliwa na ból). Przy każdym takim zabiegu okazywało się, że pacjenci przypominali sobie fakty, o których myśleli, że już dawno nie pamiętają. W rezultacie, rozpatrując ok. 40 przypadków, Penfield doszedł do wniosku, iż siedliskiem pamięci są płaty skroniowe, a tzw. ślady pamięciowe zapisywane są w mózgu w taki sposób, iż umożliwiają późniejszych dokładne ich odczytanie – niczym zapis na kasecie video. Niestety dalsze eksperymenty dostarczyły dowodów, że tylko nieliczni z pacjentów przypominali sobie prawdziwe wspomnienia. W konsekwencji też Penfield, ale i K. Lashely, który otrzymał podobne wyniki, doszli do wniosku, że nie ma jednego miejsca pamięci. więcej »

 

PRAWA ROBOTYKI

Jeden z czołowych pisarzy nurtu science fiction, Isaac Asimov (1920-1992), czujący na sobie odpowiedzialność wielu swoich Czytelników przerażonych wizją świata opanowanego przez inteligentne maszyny, ale również, jak nie przede wszystkim, ze względu na głębie swoich myśli, pokusił się o stworzenie zwięzłego kodeksu postępowania dla przyszłych inteligentnych robotów.

Przedstawił go w opowiadaniu Runaroud, opublikowanym pierwszy raz w 1942 r., a ograniczył do kilku zwięzłych praw. więcej »

 

ROBOT – GENERACJE

Badacze analizowali rozwój robotyki, oznaczając postęp w tej dziedzinie numerem generacji robota. To samo wcześniej zostało zrobione w związku z komputerami, więc wydało się czymś oczywistym, by procedurę tę wykonać także dla robotów Jednym z pierwszych inżynierów, który zrobił taką formalną analizę jest Japończyk, inżynier Eiji Nakano. więcej »

 

ŚWIADOMOŚĆ: DEFINICJE I UWAGI

Świadomość zdolność zdawania sobie sprawy w kategoriach pojęciowych z tego, co jest przedmiotem postrzegania, doznawania; najwyższy poziom rozwoju psychicznego charakterystyczny dla człowieka; zdolność umysłu do odzwierciedlania obiektywnej rzeczywistości, uwarunkowana społecznymi formami życia człowieka i ukształtowana w toku jego historycznego rozwoju (...) psych. Próg świadomości dolna granica wrażliwości, poniżej której działanie bodźców zewnętrznych i wewnętrznych nie dociera do ośrodków nerwowych, nie jest uświadamiane. więcej »

 

ŚWIADOMOŚĆ: NEUROLOGICZNE PODSTAWY

Współcześnie wielu badaczy z zakresu nauk o mózgu [neuroscience], ale również i fizycy (np. R. Penrose) oraz filozofowie umysłu i kognitywiści (np. J. Searle, W. V. O. Quine) próbują odszukać, czy też przyporządkować, konkretny obszar mózgu zdolności poznawczej zwanej świadomością.

Dla niektórych (czyli dla tych, którzy utożsamiają świadomość z tak mistyczną mocą, jaką kiedyś spełniała dusza) może wydawać się to zadaniem daremnym. Są też i tacy, którzy podejmując się tego zadania stają na trochę ryzykanckiej pozycji, biorąc pod uwagę fakt, iż do dzisiejszego dnia świadomość nie została zdefiniowana w sposób zadawalający. (...)

Jednak pozostawiając wyżej wymienione wątpliwości można stwierdzić, iż na stan dzisiejszy wiedzy o mózgu wyróżnia się następujące koncepcje wiążące pola mózgowe ze zdolnością bycia świadomym. więcej »

 

TURINGA TEST

autor: Paweł Łupkowski

Test Turinga, czy jak sam autor go zwał, gra w naśladownictwo [imitation game], wyrósł z zabawy towarzyskiej w stylu „retro”. Uczestniczyły w niej cztery osoby: 1 – mężczyzna (zaznaczmy go literą (A)), 2 – kobieta (zaznaczmy ją literą (B)), 3 – goniec dowolnej płci (zaznaczmy go literą (Z)) i 4 osoba, również dowolnej płci, zwana sędzią bądź zgadującym (zaznaczmy go literą (C)). Do obowiązków ostatniego z graczy należało zadawanie dowolnych pytań osobom 1 i 2, których nie widziała, a z którymi łączność umożliwiała osoba gońca zanosząc dwóm pierwszym pytania i dostarczając odpowiedzi ostatniej z uczestników. Celem tej zabawy było odgadnięcie przez (C) na podstawie pytań i odpowiedzi, kto jest, kim. Tak, pokrótce, bawili się nasi dziadkowie. Turing zaś wykorzystał fakt istnienia tej zabawy do rozwiązania problemu: „Czy maszyny mogą myśleć?”. więcej »

 

ZOMBIE PROBLEM

• Czy sztuczny system może mieć wrażenia?
• Jak zaprogramować wrażenia, jeśli pomiędzy zombie a świadomym człowiekiem nie ma różnicy?
• Jak sprawdzić, czy system ma już wrażenia, czy jeszcze ich nie ma? więcej »

stanowiska

NEUROTEOLOGIA

Przeżycia religijne takie, jak doznanie wizji mistycznych, często są traktowane jako wyraz albo szaleństwa (za sprawą psychiatrii klinicznej), albo za wyraz szarlataństwa, albo za wyraz świętości (za sprawą Kościoła). Trzeba przyznać, że są to bardzo skrajne opinie i na pewno nie naukowe. (...)

W 1998 r. amerykański neurolog dr James Austin opublikował bardzo kontrowersyjną teorię (w MIT Press). Głosi ona, że w mózgu posiadamy konkretny obszar odpowiedzialny za doznania mistyczne – zatem tezę niewiele różniącą się tezy Galla, ale... tym razem popartą naukowymi dowodami. więcej »

 

PSYCHOLOGIA – KRONIKI

ok. 340 r. p.n.e. Arystoteles napisał pierwszy systematyczny traktat psychologii ogólnej, znany pod łacińskim tytułem De anima (O duszy).

ok. 300 r. p.n.e. Teofrast napisał niewielkie dziełko pt. (później nadanym) Charaktery, które można znać za pierwszy zarys psychologii stosunków międzyludzkich i charakterologii. więcej »

© Marek Kasperski / 2000-2007

Nowości z wyd. Helion