głównakognitywistykaencyklopedianauki o mózguSI i robotykaartykułyksiążkiz krajuwydarzenialinkio stroniepomoc
baner

Przejdź niżej

_

Zobacz też na stronie

_

Dorobek Redakcji strony

Marek Kasperski
okładka2007, konsultacja merytoryczna: D. Casacuberta, Umysł. Czym jest i jak działa, Świat Książki.

_

okładka2006, redakcja merytoryczna: T. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress.

_

okładka2005, redakcja merytoryczna: J. Hawkins, S. Blakeslee, Istota inteligencji, Onepress.

_

okładka2003, książka autorska: M. Kasperski, Sztuczna Inteligencja, Helion, (nakład wyczerpany).

_

Tomasz Komendziński
okładkaredaktor pisma: "Theoria et Historia Scientiarum. An International Interdisciplinary Studies".

_

okładka2003, redakcja: O myśleniu procesualnym: Charles Hartshorne i Charles Sanders Peirce, Wyd. UMK.

_

okładka2002, redakcja merytoryczna: S. Pinker, Jak działa umysł, Książka i Wiedza.

_

okładka2002, redakcja wraz z A. Szahajem: Filozofia amerykańska dziś, Wyd. UMK.

_

Leszek Nowaczyk
2006, redakcja merytoryczna: Rusz głową -  jak szybko podnieść poziom swojej inteligencji, Świat Książki.
_

 

 
Tu jesteś: encyklopedia / problematyka / człowiekowate

_

10 sierpnia 2010
ostatnia modyfikacja

człowiekowate - systematyka

Sahelanthropus tchadensis – odkryty 19 VII 2001, na terytorium południowej Sahary, Ahounta Djimdoumalbaye, członek francusko-czadyjskiego zespołu prowadzonego przez Michela Bruneta odkrył czaszkę osobnika, któremu nadano imię Toumaï (Nadzieja Życia). Gatunek ogłoszono w 2002 r.

Kwestia zaliczenia Sahelanthropus tchadensis do człowiekowatych nie jest przesądzona, jakkolwiek wiele przemawia za tym, że Sahelanthropus, nawet jeśli nie jest w linii prostej przodkiem Homo, faktycznie należy do naszej linii rozwojowej.

Implikuje to dwie poważne konsekwencje:

  • rozejście się linii człowiekowatych i obecnych szympansów miało miejsce nie jak dotychczas przyjmowano w okresie od ok. 4 do 5 mln lat temu, lecz ok. 7 mln lat temu lub nawet jeszcze dawniej,

  • zaproponowana w 1982 przez Yvesa Coppensa i generalnie uznawana hipoteza East Side Story – wg której kolebką hominidów był teren wschodniej Afryki, odcięty od reszty kontynentu doliną ryftu – jest nie do końca słuszna.

Ogłoszony: 2002 (M. Brunet).
Wiek: 6 do 7 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: 320-380 cm
3.
Egzemplarz: Toumaï (TM 266-01-060-1) – A. Djimdoumalbaye, Czad, 2001 (strona).


 

Orrorin tugenensis – na szczątki tych hominidów natrafił w październiku/listopadzie 2000 r. zespół paleoantropologów (m.in. Martin Pickford i Brigitte Senut) pracujący na wzgórzach Tugen w Kenii. Odkrywcy Orrorina bardzo starają się go wypromować, akcentując jego „ludzkie” cechy i próbując wywodzić linię Homo właśnie od Orrorina, z pominięciem australopiteków; inni naukowcy traktują takie propozycje z dużą rezerwą.

Według szacunków, Orrorin tugenensis miał stosunkowo duże wymiary ciała (porównywalny z szympansem, a 1,5 większy od Lucy). Jego dwunożność, choć mniej kontrowersyjna niż w przypadku Sahelanthropusa, nie jest całkowicie potwierdzona.

Ogłoszony: 2001 (B. Senut, M. Pickford).
Wiek: ok. 6 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: brak danych.
Egzemplarz: Millenium Man (BAR 1000'00) – zespół Senut i Pickeringa, X-XI 2000, formacja Lukeino, wzgórza Tugen, Kenia.


 

Ardipithecus ramidus – do niedawna najstarszy znany hominid; ogłoszony przez Tima White’a w 1994, po odkryciach w 1992 i 1993 w Aramis (region środkowego Awashu w etiopskiej prowincji Afar). Najprawdopodobniej było to stworzenie (w dużym stopniu) dwunożne, choć według rekonstrukcji jego habitat był mocno zalesiony, a nie sawannowy.

Późniejsze znaleziska, datowane nawet na 5,8 mln lat, klasyfikowane są jako Ardipithecus ramidus kadabba lub Ardipithecus kadabba.

Ogłoszony: 1994 (T. White).
Wiek: ok. 4,4-4,2 mln lat (podgatunek bądź gatunek kadabba – 5,5-5,8 mln lat).
Pojemność mózgoczaszki: brak danych.
Egzemplarz: ARA-VP-1/129 – A. Asfaw, 1992, Aramis, Afar, Etiopia.


 

Australopithecus anamensis – pierwsze jego szczątki pochodzą ze znaleziska Bryana Pattersona (1965 r.) na zachodnim brzegu jeziora Turkana; jednak jako gatunek Australopithecus anamensis ogłoszony został dopiero w rok po odkryciach dokonanych w 1994 r. w tej samej lokalizacji przez zespół Meave Leakey. Dwunożność Anamensisa jest w zasadzie niekwestionowana.

Ogłoszony: 1995 (Meave Leakey).
Wiek: 4,2-3,9 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: brak danych.
Egzemplarze: Hominid z Kanapoi (KNM-KP 271) – B. Patterson, 1965; Kanapoi, Kenia; KNM-KP 29281 – P. Nzube, 1994, Kanapoi, Kenia; KNM-KP 29285 – K. Kimeu, 1994, Kanapoi, Kenia.


 

Australopithecus afarensis – najlepiej poznany z wczesnych hominidów. Zgromadzono ponad 300 egzemplarzy, głównie z regionu Hadar w Etiopii – pierwsze z nich pochodzą z wykopalisk Donalda Johansona w 1973 r. (kolano) i 1974 r. (szkielet Lucy).

Czaszka afarensisa, mimo bardziej ludzkiego uzębienia, wyglądem i wielkością puszki mózgowej przypomina szympansią; natomiast szkielet postkranialny podobny jest raczej do Homo. Afarensis był dwunożny, choć niektórzy wskazują na przystosowania do życia nadrzewnego. Mimo bipedalizmu jego habitat, podobnie jak w przypadku ramidusa, okazał się być znacznie mniej sawannowy, niż początkowo sądzono, a bardziej lesisty. Afarensisa charakteryzował znaczny dymorfizm płciowy, mogący sugerować haremową strukturę społeczną. Szacowane rozmiary to ok. 105cm/28kg dla samic i 152cm/45kg dla samców.

W przyszłości prawdopodobne jest dokonanie podziału gatunku afarensis na kilka gatunków. Np. znaleziony w Czadzie przez M. Bruneta okaz KT12/H1 (pierwszy hominid odkryty na zachód od Doliny Ryftu) opisywany jest jako afarensis lub Australopithecus bahrelghazali.
Ogłoszony: 1978 (D. Johanson, T. White).
Wiek: 3,9-3,0 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: 350-500 cm, niektóre źródła: 375-550 cm.
Egzemplarze:

  1. Lucy (AL 288-1) – D. Johanson, T. Gray, XI 1974, Hadar, Etiopia: Prawdopodobnie najsłynniejsze z odkryć paleoantropologicznych – szacowany na 3.18 mln lat szkielet ok. 25-letniej samicy nazwanej Lucy na cześć piosenki Beatlesów (sama piosenka „Lucy in the Sky of Diamonds” również słynna ze względu na sugestywny akronim). Duża kompletność szkieletu (prawie 40%) oraz niezbite dowody dwunożności wywołały prawdziwą sensację, ponieważ wcześniej uznawano, że rozwój mózgu u człowiekowatych znacznie wyprzedzał pojawienie się dwunożności.
  2. Ślady z Laetoli – P. Abell i zespół Mary Leakey, 1978 r., Laetoli, Tanzania: Zachowane w wulkanicznym pyle, który skamieniał po przejściu dwóch lub trzech hominidów ok. 3,7 mln lat temu. Przypisywane afarensisowi, choć nie sposób ustalić tego z pewnością. Charakterystyka śladów bardzo wyraźnie wskazuje na dwunożność i była kolejnym ważnym dowodem tejże u wczesnych człowiekowatych. Historia odkrycia śladów również łączy się z zabawną anegdotą: na odciśnięte ślady zwierząt po raz pierwszy zwrócił uwagę w 1976 r. paleoantropolog Andrew Hill, próbując uniknąć rzuconej przez kolegę kuli wyschniętego słoniego łajna.

 

Kenyanthropus platyops – „Kenijskiego człowieka o płaskiej twarzy” odnalazł w latach 1998 -99 zespół Meave Leakey, penetrujący rejon na zachód od jeziora Turkana. Dość kompletna, choć mocno zniekształcona czaszka KNM-WT 40000 strukturalnie podobna jest do KNM-ER 1470 (Homo rudolfensis), co dało podstawy do spekulacji o pochodzeniu Homo od Kenyanthropusa, nie zaś od australopiteków. Nie wszyscy jednak zgadzają się z utworzeniem nowego rodzaju, czy nawet gatunku, klasyfikując szczątki jako afarensis.
Ogłoszony: 2001 (Meave Leakey).
Wiek: ok. 3,5 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 450 cm.
Egzemplarz: KNM-WT 40000 – J. Erus; 1999; Lomekwi, formacja Nachukui, Kenia.


 

Australopithecus africanus – Opisany w latach 20-tych przez Raymonda Darta, africanus podważał ówczesne wyobrażenie o ludzkich przodkach, którzy powinni mieć duży mózg i małpią czaszkę i wywodzić się z Europy (jak w przypadku Człowieka z Piltdown, który później okazał się być fałszerstwem), dlatego też długo czekał na akceptację społeczności naukowej.

Obecnie status africanusa jest kontrowersyjny ze względu na niejednorodność tego gatunku oraz trudności w umiejscowieniu na drzewie filogenetycznym – cechy czaszki są bliższe ludzkim, lecz proporcje kończyn bliższe małpim, niż u afarensisa. Africanus rozmiarami przypominał tego ostatniego i również był dwunożny. Obecnie przeważa pogląd, że africanus jednak nie należał do naszych przodków, choć mógł dać początek masywnym australopitekom.

Ogłoszony: 1925 (R. Dart).
Wiek: 3,0-2,5 mln lat, niektóre źródła: 3,3-2,5 mln lat, inne: 3-2mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 400-500 cm3, inne źródła 435-530 cm3.
Egzemplarze:

  1. Dziecko z Taung – M. De Bruyn, X 1924, Taung, region Transvaal, RPA: Jedne z pierwszych odkrytych w Afryce pozostałości człowiekowatych i przez lata najsłynniejsze. Była to czaszka należąca do dziecka w wieku ok. 3 lat, które mogło zostać zabite przez drapieżnego ptaka. Odmienna, niż u małp pozycja foramen magnum, a więc sposób osadzenia czaszki na kręgosłupie, była oznaką dwunożności.
  2. Pani Ples (STS 5) – R. Broom, 1947, Sterkfontein, region Transvaal, RPA: Bardzo dobrze zachowana czaszka, początkowo sklasyfikowana jako Plesianthropus transvaalensis (stąd pseudonim). Cechy takie jak – pojemność mózgoczaszki (485 cm3) i pozycja foramen magnum, pozwoliły na wykluczenie przynależności do współczesnych wielkich małp i na rehabilitację wcześniejszego odkrycia Raymonda Darta.

 

Australopithecus garhi – garhi, czyli „niespodzianka”. Zaskakująca okazała się mieszanka małpiej i ludzkiej morfologii, przypominająca z jednej strony afarensisa (lecz nie africanusa), z drugiej strony wczesne okazy Homo – stąd przypuszczenia o garhi jako łączniku między tymi liniami. Co więcej, razem z garhi odkryto szczątki antylopy z wyraźnymi śladami nacięć, a obecnie hominidowi temu przypisuje się narzędzia znalezione na pobliskim stanowiska Gona. Jest to o tyle istotne, że wcześniej to nie morfologia, ale używanie zmodyfikowanych narzędzi kamiennych posłużyło jako cecha decydująca o przynależności do rodzaju Homo (zob. Homo habilis).
Ogłoszony: 1999 (T. White, B. Aswaf i in.).
Wiek: ok. 2,5 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 400-500 cm3.
Egzemplarze: BOU-VP-12/130 – Y. Haile-Selassie, XI 1997, Bouri, region środkowego Awashu, Afar, Etiopia; w 1996 szczątki kostne znalazł tam Tim White.


 

Australopiteki masywne – klasyfikowane również jako rodzaj Paranthropus. Stanowiły boczną gałąź, nie będąc przodkami linii Homo, choć żyły równolegle z jej przedstawicielami. Cechowały się zwłaszcza przystosowaniami do spożywania twardej żywności roślinnej – potężnymi szczękami i trzonowcami oraz grzebieniem czaszkowym, który był miejscem przyczepu mięśni żuchwy. Średnia pojemność mózgoczaszki to ok. 420 cm3 u aethiopicusa i ok. 530 cm3 u późniejszych robustusa i boisei.

A. aethiopicus – 2,6-2,3 mln lat; ogł. w latach 80-tych (R. Leakey, A. Walter). Czarna Czaszka (KNM-WT 17000) – A. Walter, VIII 1985, zachodnie okolice jez. Turkana, Kenia.

A. robustus – ok. 2,0-1,2 mln lat lub nawet później; ogł. w 1938 (R. Broom). TM-1517 – G. Terblanche (uczeń, który na miejsce odkrycia doprowadził R. Brooma), 1938, Kromdraai, RPA.

A. boisei – ok. 2,1-1,1 mln lat; ogł. w 1959 przez Louisa Leakey pierwotnie jako Zinjanthropus boisei (Ch. Boise – „sponsor” rodziny Leakey). Zinj (OH-5) – Mary Leakey, VII 1959, wąwóz Olduwai, Tanzania. Egzemplarz znany też jako Dziadek do Orzechów (Nutcracker Man – gigantyczne zęby trzonowe) oraz jako Dear Boy (podobno od okrzyku wydanego przy odkryciu).


 

Homo habilis – pierwszy afrykański Homo, stanowiący przedmiot licznych kontrowersji od momentu ogłoszenia. Szczątki OH-7, które posłużyły jako główna podstawa dla tej odważnej decyzji taksonomicznej, należały do osobnika młodego, ale nawet pojemność mózgoczaszki, którą miałby on jako dorosły (647 cm3 wg ekstrapolacji Tobiasa) nie osiągała ówczesnego limitu dla rodzaju Homo (700 cm3). Uzasadnieniem przypisania habilisa do naszego rodzaju była więc (oprócz kilku elementów morfologii) cecha behawioralna – domniemane używanie zmodyfikowanych narzędzi kamiennych, znalezionych w tej samej lokacji (ale: zob. A. garhi). Stąd też nazwa gatunku – „Człowiek zręczny”.

Osobniki opisywane jako habilis były niewielkimi, dwunożnymi hominidami, mierzącymi ok. 110-132 cm i ważącymi ok. 30-40 kg, przy czym źródła przyjmujące szeroką definicję gatunku podają do 157 cm/52 kg. Cechowały się mniejszymi zębami policzkowymi, budową dłoni pozwalającą na dokładniejsze chwytanie oraz większym niż u australopiteków mózgiem. Przypuszcza się, że w skład ich diety zaczęły wchodzić pokarmy zwierzęce: padlina oraz szpik pozyskiwany z rozłupywanych narzędziami kości.

Bliższe zdefiniowanie habilisa jest niemożliwe ze względu na rozbieżności pomiędzy paleoantropologami: gatunek ten bywa zaliczany do australopiteków (Australopithecus habilis); spory dotyczą też przypisania konkretnych osobników, np. znalezionego w 2002 w Gruzji D-2700 (Homo georgicus?); zob. zwłaszcza Homo rudolfensis poniżej.

Ogłoszony: 1964 (L. Leakey, J. Napier, Ph. Tobias).
Wiek: ok. 2,4-1,5 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 500-800 cm
3.
Egzemplarze: OH-7 – Jonathan Leakey (syn Mary i Louisa), XI 1960; wąwóz Olduwai, Tanzania; Twiggy (OH-24) – P. Nzube, X 1968, wąwóz Olduwai, Tanzania (nazwa – „gałązka” – na cześć brytyjskiej modelki); KNM-ER 1813 – K. Kimeu, 1973, region Koobi Fora, wschodnie okolice jez. Turkana, Kenia.


 

Homo rudolfensis – za zamieszanie odpowiedzialna jest głównie jeden okaz, KNM-ER 1470. Część uczonych uważa, że ten i kilka podobnych egzemplarzy to po prostu duże habilisy; większość jednak zalicza je do osobnego gatunku, przyjmując zaproponowaną przez Rosjanina P. Aleksiejewa nazwę rudolfensis. To jednak nie koniec kłopotów. Rudolfensis klasyfikowany jest jako Homo, jako australopitek (Australopithecus rudolfensis), a ostatnio jako gatunek wywodzący się od K. platyopsa – Kenyanthropus rudolfensis.

KNM-ER 1470 wyróżnia typowa dla australopiteków masywna budowa twarzy i zębów, w połączeniu w dużą, ludzką mózgoczaszką. Ralph Holloway dopatruje się wewnątrz tej czaszki odciśniętego śladu bardzo rozwiniętej okolicy Broki, a więc obszaru mózgu mającego u ludzi bezpośredni związek z mową.

Zaproponowany: 1986.
Wiek: współczesny z H. habilis.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 775 cm
3 (KNM-ER 1470).
Egzemplarze: KNM-ER 1470 – B. Ngeneo (zespół R. Leakey), VIII 1972, Koobi Fora, basen jez. Turkana, Kenia.


 

Homo ergaster – wymyślona w 1975 r. przez Czechów nazwa dotycząca wczesnych afrykańskich populacji H. erectus, które traktowane są jako osobny gatunek, lub tylko jako odmiana tego ostatniego.

Ergaster poważnie różnił się od wcześniejszych hominidów i przypominał współczesnego człowieka znacznie bardziej niż „małpi” habilis; miał sporo większy mózg, znacznie większe rozmiary (ok.160-180 cm przy wadze ok. 56-66 kg), mniej masywne uzębienie oraz zasadniczo ludzkie proporcje kości. Efektem przystosowań do skutecznego odprowadzania ciepła z organizmu była szczupła budowa i najprawdopodobniej brak owłosienia na ciele. Pojawienie się w zapisie archeologicznym ok. 1,6 mln lat temu bardziej zaawansowanych narzędzi dokumentuje wzrost zdolności poznawczych. Ergaster prawdopodobnie nadal nie był myśliwym polującym na grubą zwierzynę, lecz udział mięsa w jego diecie bardzo się zwiększył, co miało duży wpływ na tryb życia: spowodowało m.in. zwiększenie terytorium oraz wzrost masy mózgu. Spekuluje się, że mógł posiadać umiejętność rozniecania ogień.

Zaproponowany: 1975.
Wiek: ok. 1,9 mln lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 800-1100 cm
3.
Egzemplarze: Chłopiec z Nariokotome lub Chłopiec z Turkana (KNM-WT 15000) – K. Kimeu (zespół R. Leakey), sierpień 1984, Nariokotome, basen jez. Turkana, Kenia.

Być może najbardziej spektakularne odkrycie w historii paleoantropologii – pochodzący sprzed 1,6 mln lat prawie kompletny (70%, a 90% gdy założymy symetrię lewa-prawa) szkielet 8-12 letniego chłopca. W chwili śmierci chłopiec miał ok. 160 cm wzrostu i 880 cm3 obj. puszki mózgowej; wartości przewidywane dla dorosłego, to ponad 180 cm i 910 cm3. Szkielet postkranialny proporcjami bardzo przypomina szkielet dziecka współczesnych Masajów.

Analizy kanału rdzenia kręgowego na odcinku piersiowym wskazują na słabe unerwienie, a zatem słabą kontrolę dolnego układu oddechowego, co z kolei sugeruje brak przystosowań do mowy na skalę obecną u H. sapiens.

Richard Leakey podkreśla dodatkowe znaczenie KNM-WT 15000: szczątki stanowią niezbity argument przeciwko kreacjonizmowi – popularnemu głównie w USA poglądowi, przypisującemu Bogu moc sprawczą świata i w rezultacie negującemu ewolucję.


 

Homo erectus – przyjmując odrębność H. ergaster, H. erectus („człowiek wyprostowany”) będzie odnosić się do późniejszych populacji, które poczynając od ok. 1,9 mln lat temu rozprzestrzeniły się na terenie południowej Azji. Erectus charakteryzował się dużym, a wraz z upływem czasu – coraz większym, mózgiem (tj. większym u osobników późniejszych, niż wczesnych). Jego inne cechy anatomiczne to m.in.: duże wały nadoczodołowe i wydłużona czaszka. Jego szkielet niewiele różnił się od obecnie żyjących ludzi. Erectus na pewno posługiwał się ogniem, być może już 800,000 lat temu.

Według teorii wieloregionowej H. erectus stopniowo przekształcił się we współczesnego człowieka. Ogłoszony: 1894 (E. Dubois) – jako Pithecanthropus erectus
Wiek: ok. 1,9-0,3 mln lat, niewykluczone, że nawet do 30 tys.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 800-1250 cm
3.
Egzemplarze:

  1. Człowiek jawajski (Trinil 2) – E. Dubois, 1891 r., Trinil, Jawa: Sensacyjne odkrycie, będące owocem pasji i wytrwałości holenderskiego uczonego Eugène Dubois. Znaleziony przez niego fragment czaszki był pierwszym pochodzącym spoza Europy okazem hominida. Człowiek jawajski odebrany został bardzo sceptycznie; większość uczonych z Europy sądziła, że kości należały do małpy, lub współczesnego człowieka. Człowiek z Jawy miał mózgoczaszkę o obj. ok. 900 cm.Datowanie szczątków jest niepewne: ok. 400 tys. lub ok. 700 tys. lat. Od lat 30-tych Jawa pozostaje bogatym źródłem szczątków H. erectus.
  2. Człowiek pekiński – W. C. Pei, D. Black, Teilhard de Chadrin; 1927-37; Czukutien, Chiny: Na „Górze smoczych kości” niecałe 50 km od Pekinu w latach 1927-37 znaleziono szczątki ponad 40 człowiekowatych, dla których zaproponowano nazwę Sinanthropus pekinensis. Oryginalne kości zaginęły podczas wojny, pozostały jednak szczegółowe rekonstrukcje autorstwa F. Weidenreicha. Z tej samej lokalizacji już po wojnie pozyskano kolejne liczne szczątki H. erectus. Ich wiek datuje się na ok. 500-250 tys. lat.

 

Homo heidelbergensis – nazwa, która w ostatnich latach przyjęła się w odniesieniu do człowiekowatych żyjących od ok. 800 tys. do kilkudziesięciu tys. lat temu, mających kombinację cech H. sapiens i H. erectus i opisywanych wcześniej jako archaiczny Homo sapiens. W uproszczeniu, jest to późny, europejski lub europejsko-afrykański odpowiednik erectusa.

Heidelbergensis obejmuje niektóre szczątki zaliczane alternatywnie do Homo erectus (w tym azjatyckiego Dali), Homo antecessor lub Homo neanderthalensis.

Przedstawiciele tego gatunku mierzyli ok. 157-180 cm przy umiarkowanym dymorfizmie. Byli sprawnymi myśliwymi polującymi m.in. na konie, nosorożce i hipopotamy. Z H. heidelbergensis wiąże się ważne znalezisko archeologiczne z Boxgrove w południowej Anglii, gdzie odkryto ogromne ilości kamiennych narzędzi.

Ogłoszony: 1908 (O. Schoetensack).
Wiek: ok. 800-100 tys. lat.
Pojemność mózgoczaszki: ok. 1100-1400 cm
3.
Egzemplarze:

  1. Człowiek z Heidelbergu (Szczęka z Mauer) – 21 X 1907, Mauer koło Heidelbergu, Niemcy: Rodezyjczyk (Czaszka z Kabwe, Czaszka z Broken Hill) – T. Zwiglaar, czerwiec1921 r., Kabwe, Zambia; pierwsze odkryte w Afryce szczątki człowiekowatych, pochodzące sprzed 300tys.-125tys. lat; puszka mózgowa ok. 1300 cm3.
  2. ATD6 – zespół J. Bermúdeza de Castro, 1995 r., Gran Dolina, Atapuerca, Hiszpania; datowane na 780 tys. lat kości, są najstarszymi w Europie i jednocześnie stanowią pierwszy dowód kanibalizmu; zaproponowano dla nich osobny gatunek: Homo antecessor.

 

Homo neanderthalensis – mimo wcześniejszych znalezisk (1829, Belgia, 1848, kamieniołom Forbes, Gibraltar), gatunek ten swą nazwę zawdzięcza szczątkom odkrytym w 1856 r. w dolinie Neander w pobliżu Düsseldorfu, gdyż to je jako pierwsze rozpoznano, należące do tego hominida.

Cechy neandertalczyków, anatomicznie bardzo podobnych do współczesnych ludzi, to m.in. muskularna, krępa sylwetka, będąca wynikiem przystosowania do chłodnego klimatu, ogromny nos, a także większy niż u współczesnych ludzi mózg. Od H. sapiens odróżniał ich m.in. brak bródki i przerwa za ostatnim trzonowcem.

Dieta neandertalczyków była zróżnicowana, jednak jej zdecydowanie najważniejszy składnik stanowiło mięso. Wiele neandertalskich szkieletów nosi ślady ciężkich obrażeń, poniesionych prawdopodobnie w czasie polowań.

Do niedawna neandertalczyków powszechnie klasyfikowano jako podgatunek człowieka rozumnego, Homo sapiens neanderthalensis, przyjmując, że mogło mieć miejsce wymieszanie ich ze współczesnymi ludźmi. Obecnie, także na podstawie badań DNA raczej wyklucza się taką możliwość, stąd powrót do nazwy Homo neanderthalensis. Znaleziono co prawda jeden szkielet ok. 4-letniego dziecka (Lagar Velho, Portugalia) odznaczający się mieszanką wyraźnych cech ludzkich i neandertalskich, jednak ze względu na bardzo młody wiek osobnika jest on traktowany sceptycznie.

Ogłoszony: 1863/64 (W. King).
Wiek: 200-30 tys. lat.
Pojemność mózgoczaszki: 1300-1750 cm.
Egzemplarze: Neanderthal 1 – J. Fuhlrott, 1856 r., jaskinia Feldhofer, dolina Neander, Niemcy; Staruszek – A. i J. Bouyssonie, L. Bardon, sierpień 1908 r., La Chapelle-aux-Saints, Francja – na podstawie tego szkieletu francuski anatom M. Boule dokonał wadliwej rekonstrukcji wyglądu neandertalczyków; m.in. dzięki tej rekonstrukcji utrwalił się niesłuszny obraz neandertalczyków jako zgarbionych i pokracznych małpoludów.


 

Homo sapiens – według przyjmowanej ostatnio teorii Out of Africa 2, historia współczesnego Homo sapiens sięga wstecz zaledwie ok. 150,000 lat. Wtedy to afrykańska populacja rozpoczęła ekspansję zakończoną stopniowym zastąpieniem wszystkich innych hominidów. Scenariusz taki ma silne poparcie w badaniach DNA, jednak spotyka się z opozycją – wydaje się prawdopodobne, że podczas wędrówki Homo sapiens mogło dochodzić do krzyżowania się z przynajmniej niektórymi lokalnymi populacjami.

Alternatywą jest mniej popularna teoria wieloregionowa, według której H. sapiens wyewoluował równolegle w kilku miejscach z lokalnych populacji.

 

Hasło: Sławek Wacewicz

 

_

w sieci

_

 

_

© Marek Kasperski / 2000-2008

 

Szukaj w wortalu

_

Oferta e-sklepu

okładkiTematyka: filozofia umysłu, filozofia języka, neuroscience, psychologia kognitywna, robotyka, sztuczna inteligencja

Autorzy: Arbib, Boden, Breazeal, Calvin, Churchland, Dennett, Edelman, Ekman, Gazzaniga, Greenfield, Hofstadter, Johnson-Laird, Kurzweil, Loftus, McCorduck, Minsky, Moravec, Norman, Pylyshyn, Searle, Schank, Stillings, Wortman...

więcej »

_

Oferta Partnerów

okładkaT. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress 2006.

Nowości z wyd. Helion

_

Nasi Partnerzy

baner.baner.

_