Tomasz Hobbes

Tomasz Hobbes (1588-1679)

Monizm materialistyczny Tomasza Hobbesa

Hobbes odrzucił założenia kartezjańskiego dualizmu substancji, uznając substancję materialną za jedyną istniejącą. W swym monizmie Hobbes był tak samo radykalny, jak Spinoza. Opisując stanowisko Hobbesa z punktu widzenia spinozjańskiej koncepcji świata, można stwierdzić, że monizm Hobbesa nie dotyczył substancji o nieskończonej liczbie atrybutów, lecz substancji posiadającej jedynie atrybuty materii, czyli właściwości geometryczne i mechaniczne. Taki pogląd pociągał za sobą uniwersalizm naukowy, który u Hobbesa przybrał postać mechanicyzmu.

Człowiek był dla Hobbesa mechaniczną strukturą, nieco bardziej skomplikowaną od struktury zwierzęcej. Zjawiska, których podłoże Descartes widział w substancji duchowej, Hobbes uznał za czysto fizyczne i podlegające prawom mechaniki. Podejście takie wynikało z determinizmu leżącego u podstaw jego filozofii. Ruch każdego ciała to według Hobbesa konieczny efekt ruchu innych ciał, a założenie, że nic oprócz materii istnieć nie może, jest równoznaczne z negacją istnienia kierującej ludzkim ciałem substancji duchowej.

We wstępie do Lewiatana Hobbes porównywał wspólnotę ludzi do pojedynczego człowieka. Zawarł tam zdanie, które można uznać za zapowiedź wspartych funkcjonalizmem dwudziestowiecznych dążeń do stworzenia sztucznej inteligencji: "dlaczego nie moglibyśmy stwierdzić, że wszystkie automaty (silniki poruszające się dzięki sprężynom i kołom.) cechuje sztuczne życie? Bo czym jest serce, jeśli nie sprężyną; a nerwy, jeśli nie dużą ilością strun; a stawy, jeśli nie dużą ilością kół.".

Hobbes twierdził, że myślenie ma swe źródło w doznaniach zmysłowych, które wywoływane są przez wywierany na oko nacisk cząsteczek, odbijających się od zewnętrznych ciał. Rozumowanie było dla Hobbesa obliczaniem opartym na porównywalnych do reguł arytmetycznych prawach mechaniki. Filozof ten pisał, że "kiedy człowiek rozumuje, nie czyni nic innego, jak tylko pojmuje całość przez dodawanie części, gdyż rozumowanie (.) jest jedynie obliczaniem (.)".

Jak zauważa Keith Devlin, przekonanie o możliwości sformalizowania wiedzy wynikło z przekładu greckiego słowa logos, oznaczającego nie tylko samo logiczne myślenie, ale i pojmowanie całych sytuacji. Słowo logos zostało jednak przełożone na łacińskie słowo ratio, które znaczy to samo, co słowo obliczanie. Stąd prawdopodobnie wynikło pojęciowe skojarzenie zwrotu "człowiek rozumny" ze zwrotem "człowiek obliczający". Miało to niebagatelny wpływ na dalszy rozwój teorii umysłu.

Jak się później okaże, Hobbes (tak samo, jak późniejszy fizykalizm) nietrafnie zredukował wszystko do jednej dziedziny bytów. Rzeczywistość jest wprawdzie jednością i zasadnie można uznać za substancję coś fizycznego. Trzeba jednak pamiętać, iż nie oznacza to, że rzeczywistość jest jednorodna.

 

Hasło:: Grzegorz Borawski.

 

Opracowanie jest fragmentem pracy: Genealogia i ideologia Sztucznej Inteligencji.

 

piśmiennictwo

W przygotowaniu. Tymczasem zobacz: serwis z książkami nakanapie.pl (książki, audiobooki, e-booki).

w sieci

w przygotowaniu

© Marek Kasperski / 2000-2008

Nowości z wyd. Helion