głównakognitywistykaencyklopedianauki o mózguSI i robotykaartykułyksiążkiz krajuwydarzenialinkio stroniepomoc
baner

Przejdź niżej

_

Zobacz też na stronie

_

Dorobek Redakcji strony

Marek Kasperski
okładka2007, konsultacja merytoryczna: D. Casacuberta, Umysł. Czym jest i jak działa, Świat Książki.

_

okładka2006, redakcja merytoryczna: T. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress.

_

okładka2005, redakcja merytoryczna: J. Hawkins, S. Blakeslee, Istota inteligencji, Onepress.

_

okładka2003, książka autorska: M. Kasperski, Sztuczna Inteligencja, Helion, (nakład wyczerpany).

_

Tomasz Komendziński
okładkaredaktor pisma: "Theoria et Historia Scientiarum. An International Interdisciplinary Studies".

_

okładka2003, redakcja: O myśleniu procesualnym: Charles Hartshorne i Charles Sanders Peirce, Wyd. UMK.

_

okładka2002, redakcja merytoryczna: S. Pinker, Jak działa umysł, Książka i Wiedza.

_

okładka2002, redakcja wraz z A. Szahajem: Filozofia amerykańska dziś, Wyd. UMK.

_

Leszek Nowaczyk
2006, redakcja merytoryczna: Rusz głową -  jak szybko podnieść poziom swojej inteligencji, Świat Książki.
_

 

 
Tu jesteś: encyklopedia / problematyka / homunkulus

_

10 sierpnia 2010
ostatnia modyfikacja

homunkulus

Homunkulus to nic innego jak trochę archaiczna nazwa na reprezentacje korowe ciała. Nazwa ta - zdrobnienie od łac. homo - swój początek zawdzięcza koncepcjom alchemików, którzy, biorąc dosłownie dualistyczną koncepcję rozdziału pomiędzy ciałem a umysłem, sądzili, że to, co zwiemy umysłem (nasze JA) jest takim małym człowieczkiem, który siedzi gdzieś w naszej czaszce i manipulując sterami kieruje tym samym czynnościami ciała.

Nieco innego znaczenia przybrała ta nazwa dzięki Goethemu. Ten, w Fauście, pisze o homunkulusie jako o stworzonym - przez Wagnera - na sztuczny sposób człowieczku (por. Faust, cz. II, 2.). Tu sens pojęcia przybliża go do Golema (przypominam, stworzonego w XVI wiecznej Pradze przez Liwę (Löwa) ben Becalela).

Jak już wspomniałem powyżej, współcześnie terminu tego używa się sygnując rozłożenie wszystkich reprezentacji ciała w korze mózgowej (patrz rys. powyżej). Przy czym rozróżnia się dwa typy reprezentacji, ze względu na funkcje jakimi się zajmują. I tak: reprezentację ruchową (motoryczną) - kora ruchowa - i reprezentację czuciową - kora dotykowa. A dalej, uszczegóławia się powyższe rozróżnienie, biorąc pod uwagę miejsca ciała i odpowiadające im obszary mózgowe, koordynujące prace tychże miejsc.

Do pierwszej zaliczają się takie miejsca (które już są poznane i wyodrębnione) jak (wykaz ze względu na sąsiedztwo obszarów):

  • palce u stóp,
  • kostka,
  • kolano,
  • biodro,
  • tułów,
  • łokieć,
  • nadgarstek,
  • dłoń,
  • palce u dłoni, osobno: mały serdeczny, środkowy, wskazujący, kciuk,
  • szyja,
  • brew,
  • powieki i oczy,
  • twarz, usta, żuchwa,
  • język,
  • żucie.

Do drugiej zaliczają się takie miejsca (które już są poznane i wyodrębnione) jak (wykaz ze względu na sąsiedztwo obszarów):

  • jama brzuszna,
  • krtań,
  • język,
  • zęby, dziąsła i żuchwa,
  • usta,
  • górna warga,
  • twarz,
  • nos,
  • oko,
  • palce u dłoni, osobno: kciuk, wskazujący, środkowy, serdeczny, palec mały,
  • dłoń,
  • nadgarstek,
  • przedramię,
  • łokieć,
  • ramię,
  • bark,
  • głowa,
  • szyja,
  • tułów,
  • biodro,
  • noga,
  • stopa,
  • palce (u stóp),
  • genitalia.

Przy czym, w reprezentacji czuciowej są obszary, które wykazują większe czucie i takie, które wykazują mniejsze (tu choćby z doświadczenia wiemy, że niespecjalnie dużo informacji możemy otrzymać dotykając coś piętą stopy, ale znacznie więcej kiedy będziemy to samo dotykać ustami). W rezultacie obszary najbardziej wyspecjalizowane są, wizualnie, karykaturalnie wyolbrzymione (patrz rys. powyżej), a są nimi

  • język,
  • twarz,
  • dłoń,
  • stopy.

Na koniec warto zwrócić uwagę na znaczenie istnienia takich homunkulusów cielesnych: Wyłączenie danego obszaru, niechybnie prowadzi do niezdolności podjęcia akcji daną częścią ciała - w przypadku uszkodzenia reprezentacji ruchowej - i niemożności czucia - w przypadku uszkodzenia reprezentacji dotykowej. Występują w rezultacie takie zaburzenia, jak np.:

ANOSOGNOZJA - brak poczucia [czucia], że dana kończyna należy do mnie; zachowanie typu: "to nie jest moja ręka".

KOŃCZYNA FANTOMOWA - poczucie [czucie] części swojego ciała, np. nogi, która została amputowana. Pionierem badań nad kończynami fantomowymi jest Dedlowe Mitchell, który opisał to zjawisko po raz pierwszy w 1871 r., w piśmie "Lippincott's Magazine of Popular Literature and Science".

W przyszłości, dzięki dalszym badaniom nad homunkulusami, być może zostanie także wyjaśniona zagadka tzw. doznań pozacielesnych. Wszak dotyczy ona zagadnienia: Jak to jest, że ja czuję, że jestem poza ciałem, czyli odnosi się do reprezentacji dotykowej.

 

Hasło: Marek Kasperski.

 

_

opracowania

_

  • R. B. Illing, Zweryfikowane przez historię, w: "Świat Nauki", wyd. specjalne: Umysł, Nr 1(4)/2004, s. 98-105.
  • S. Greenfield, Tajemnice mózgu, Wyd. Diogenes, Warszawa 1998, s. 84, 100-101.
  • J. Ingram, Płonący dom. Odkrywając tajemnice mózgu, Prószyński i S-ka, Warszawa 1996, s. 116-121, 123-124, 135-137.

Więcej książek w: serwis z książkami nakanapie.pl (książki, audiobooki, e-booki).

 

_

© Marek Kasperski / 2000-2008

 
 

Szukaj w wortalu

_

Oferta e-sklepu

okładkiTematyka: filozofia umysłu, filozofia języka, neuroscience, psychologia kognitywna, robotyka, sztuczna inteligencja

Autorzy: Arbib, Boden, Breazeal, Calvin, Churchland, Dennett, Edelman, Ekman, Gazzaniga, Greenfield, Hofstadter, Johnson-Laird, Kurzweil, Loftus, McCorduck, Minsky, Moravec, Norman, Pylyshyn, Searle, Schank, Stillings, Wortman...

więcej »

_

Oferta Partnerów

okładkaT. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress 2006.

Nowości z wyd. Helion

_

Nasi Partnerzy

baner.baner.

_