słowem wstępu

prahistoria

ok. 340 r. p.n.e.	Arystoteles napisał pierwszy systematyczny traktat psychologii ogólnej, znany pod łacińskim tytułem De anima (O duszy).
ok. 300 r. p.n.e.	Teofrast napisał niewielkie dziełko pt. (później nadanym) Charaktery, które można znać za pierwszy zarys psychologii stosunków międzyludzkich i charakterologii.

nowożytność

1640 r.	René Descartes (1596-1650), zwany z łacińska Kartezjuszem, najprawdopodobniej w tym roku ukończył swoje Rozważania nad podstawami filozofii (Meditationes de prima philosophia). Jest też autorem O namiętności duszy.
1690 r.	John Locke i jego Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego (An Essay concerning Human Understaning). Dzieło choć filozoficzne, to zawierające zarys psychologii czynności poznawczych.
???	Gottfried W. Leibniz i odpowiedź na dzieło Locke'a: Nowe rozważania dotyczące rozumu ludzkiego.
1732 r.	Christopher Wolff: Psychologia empirica (Psychologia empiryczna) - pierwsze duże objętościowo (blisko 1 tys. stron druku) dzieło, poświęcone wyłącznie zagadnieniom natury psychologicznej, uprawianej w duchu empirycznym, w sensie: niezależnie od systemu filozofii, ale jeszcze nie doświadczalnie.
1749 r.	David Hartley: Obserwacje nad człowiekiem (Observations on Man). W dziele tym po raz pierwszy sformułowane zostały szczegółowo w postaci kilkudziesięciu tez, i objaśnień do nich, zasady asocjacjonizmu.
1754 r.	E. Condillac: Traktat o wrażeniach zmysłowych (Traite des sensations), bardzo oryginalny wykład z psychologii oparty na krańcowym empiryzmie (sensualizm). Podstawą wykładu jest fikcyjna analiza powstawania życia psychicznego wraz z pozyskiwaniem przez "posąg" kolejnych kompetencji poznawczych.
1747 r.	Julien Offray de La Mettrie, (1709-1751), autor L'homme machine (1747). Zarys mechanistyczno-materialistycznej psychologii
XVIII-XIX w.	Franz Gall (1758-1828), niemiecki lekarz stworzył dziedzinę zwaną frenologią (z gr. nauka o umyśle). Podstawą jej był pogląd, który głosił, że poszczególne części mózgu zawiadują poszczególnymi zdolnościami człowieka, których miało być 27: instynkt rozmnażania, miłość do potomstwa, przywiązanie i przyjaźń, instynkt obrony samego siebie i swej własności, instynkt okrucieństwa, mądrość, poczucie posiadania i skłonność do zawłaszczania, duma i miłość do władzy, próżność, ostrożność i przezorność, pamięć rzeczy i zdarzeń, zmysł relacji przestrzennych, pamięć ludzi, zmysł słów, poczucie sensu wypowiadanego słowa, zmysł koloru, zmysł związków dźwiękowych, zmysł związków pomiędzy liczbami, zmysł zjawisk mechanicznych, zdolność dokonywania porównań, głębia myśli i duch metafizyczny, poczucie humoru i sarkazm, talent poetycki, dobroć, dar naśladownictwa, Bóg i religia, nieustępliwość. Części te, głosił dalej, dzieląc się niejako na specjalizacje, pod wpływem ćwiczeń, ale i przyrodzenia, miały możliwość powiększania się. Te powiększenia zachodziłyby również w fizycznej budowie mózgu tak, że oddziałując naciskiem na czaszkę odkształcałyby ją, uwydatniając tym samym siedziby przypisanych im zdolności, które frenolog mógł badać i mierzyć specjalnie przygotowanym do tego cylindrze i porównując je z przygotowaną ówcześnie mapą. W ten sposób też mógł przygotować pełny opis osoby pacjenta wraz z informacjami o jego utajonych i niewykorzystywanych talentach. Jak pisze S. Greenfield: "To nowe spojrzenie na mózg, po raz pierwszy w dziejach odwołujące się do obiektywnego pomiaru, rychło zostało uznane za największą chlubę prawdziwej nauki. Frenologia stała się niemal symbolem swej epoki i zyskała tak wielką popularność, ponieważ zdawała się oferować ludziom zarówno bardziej "naukowe" podejście do moralności, jak i nową jej podstawę - coś, co mogło być mierzone i nie było narzucone przez trudne i abstrakcyjne idee, takie jak chociażby dusza. Postrzegana jako system świecki i zobiektywizowany, wyzwolony z potrzeby ślepej wiary, frenologia doskonale spełniała oczekiwania coraz większej liczby osób odchodzących w owych czasach od Kościoła." [S. Greenfield, Mózg, s. 21-23]. Oczywiście podstawowym pytaniem, którego jednak frenolodzy nie zadawali sobie, byłoby: "W jaki sposób określony stan umysłu może w ogóle być przypisywany jakiejś strukturze fizycznej w sytuacji, gdy guz na czaszce leży z dala od tkanki mózgowej?" Jednakże, co należy podkreślić, była to pierwsza koncepcja, która wnosiła modułowy model mózgu, który panuje w dzisiejszej neuroscience. Na koniec, należy zaznaczyć, iż metody frenologii były wykorzystywane do haniebnej metody selekcji narodowościowych w III Rzeszy, gdzie kształt czaszki z wypukłościami określał przynależność do rasy aryjskiej bądź do żydowskiej.
	James Mill (1773-1836), w dziele Analiza zjawisk umysłowych u człowieka, dowodził, niczym jego poprzednik La Mettrie, że umysł jest niczym innym jak mechanizmem, który opisać można by przy pomocy wyłącznie fizykalnych pojęć.
1816	Friedrich Herbart, Lehrbuch zur Psychologie (Podręcznik psychologii). Pierwsze dzieło psychologiczne, oparte na ideach: 1) naukowości psychologii oraz 2) podstaw matematycznych.
1834	E. Weber, De tactu (O dotyku).
1848, 1861	Paul Broca (1824-1880), francuski lekarz, neuroanatom i antropolog. Badanie przypadku Phineasa Gage'a, któremu podczas prac pirotechnicznych w 1848 r., żelazny pręt długości 1 metra i średnicy 4 cm przebił lewy policzek uszkadzając przy tym lewy płat czołowy, przyniosło niespodziewane odkrycie. Broca, stwierdzając zaburzenia w osobowości i obyciu, jednoznacznie określił, iż przyczyną tego dotąd nie występującego u pacjenta stanu rzeczy są uszkodzone płaty czołowe, które, jak dziś wiemy, odpowiedzialne są za funkcje wyższe naszego umysłu. Drugi przypadek z 1861 r., niejakiego Lebogne'a, mężczyzny, który potrafił powiedzieć jedynie słowo "tan", i jego śmierć po sześciu dniach badań Broca, umożliwiło, dzięki badaniom psychologicznym za jego życia i porównaniu ich z badaniami neuroanatomicznymi po śmierci, stwierdzenie, że za obszar mowy odpowiedzialny jest inny obszar mózgu, niż przewidywała dotąd frenologia. Sytuujący się w przedniej części lewej półkuli mózgu i nazwany na cześć odkrywcy, tzw. obszar Broca. W ten sposób, ustalając związek między poszczególnymi obszarami mózgu i jego funkcjami umysłowymi, okazało się, że pomysł Galla, modułowego potraktowania mózgu, nie był jednakże całkowicie mylny.
	Carl Wernicke, austriacki lekarz, w kilka lat po odkryciach P. Broca, badał inny rodzaj zaburzeń mowy, zwany dziś afazją Wernickego. Badani pacjenci choć potrafili doskonale artykułować słowa, jednakże w całkowicie niespójnych sekwencjach, wymyślając przy tym często nowe wyrazy i całe wyrażenia. Obszar mózgu, który był odpowiedzialny za taki stan rzeczy, zwany jest dziś obszarem Wernickego.
1852	H. Lotze, Medizinische Psychologie (Medyczna psychologia), pierwszy zarys podstaw psychofizjologii oraz problematyki psychosomatycznej.
1855	Herbert Spencer, Principles of Psychology (Podstawy psychologii), pierwsze studium psychologii z perspektywy ewolucji.
1856-1866	Hermann von Helmholtz (1821-1894), niemiecki uczony i filozof, uczeń Johannesa Müllera, Hanbuch des physiologischen Optik (Podręcznik optyki fizjologicznej, 3 tomy) - pierwsza praca nt. fizyki i psychologii widzenia. Oprócz tego, wykazał on, że można zmierzyć szybkość przewodzenia przez nerwy impulsów czuciowych (tzw. "szybkość myśli"). Odkrycie to dowodząc, że czynności myślowe mają związek z fizycznymi stanami mózgu, przyczyniło się bardzo w rozwoju badań doświadczalnych nad funkcjami mentalnymi człowieka.
1859	Założenie przez Lazarusa i Stenthala pierwszego czasopisma etnopsychologicznego, pt. "Zeischrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft".
1860	Gustav Fechner, Elemnte der Psychophysik (Elemnty psychofizyki, 2 tomy) - podsumowanie ówczesnego stanu badań nad stosunkiem podniet do wrażeń i ogólna teoria psychoifizyki.
1864	C. Lombroso, Genio e folio (Geniusz a obłęd) - głośna i wpływowa w swoim czasie praca, początkująca tradycję genetyczno-biologiczną w badaniach nad uzdolnieniami.
1869	Francis Galton (??), Hereditary Genius (Geniusz odziedziczony) - praca nt. dziedziczenia uzdolnień jednego z najwybitniejszych psychologów. Było to pierwsze dzieło psychologiczne oparte na metodzie statystycznych badań.
1871	E. B. Tylor, Primitive Culture (Kultura pierwotna), wielce wpływowe dzieło z zakresu etnologii i psychologii, oparte na przesłankach ewolucjonizmu; w tym, zawarta tam, a w swoim czasie wielce dyskutowana, teoria animizmu.

 

współczesność

w przygotowaniu

literatura

w przygotowaniu

 

w sieci

Źródła w Internecie:

• Psychologia.net - portal psychologiczny - kilka artykułów na temat historii psychologii.
• Hasło: psychologia w polskiej wikipedii.
• Hasło: historia psychologii w angielskiej wikipedii.
• http://psych.athabascau.ca/html/aupr/history.shtml
• Athabasca University - History of Psychology.
• Social Psychology Network - Psychology History links.
• Oklahoma State University - Dept. of Psychology - Psychology Museum.
• Psychlopedia - Psychology history, timeline and bio's.
• Muskingum College History of Psychology Archives (obszerne źródło biograficzne).
• Learner.org - Discovering Psychology.
• AllPsych Online - Psychology Timeline.
• McGraw Hill Course - History of Psychology (autor David Hothersall).

 

© Marek Kasperski / 2000-2009

Nowości z wyd. Helion