głównakognitywistykaencyklopedianauki o mózguSI i robotykaartykułyksiążkiz krajuwydarzenialinkio stroniepomoc
baner

Przejdź niżej

_

Zobacz też na stronie

_

Dorobek Redakcji strony

Marek Kasperski
okładka2007, konsultacja merytoryczna: D. Casacuberta, Umysł. Czym jest i jak działa, Świat Książki.

_

okładka2006, redakcja merytoryczna: T. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress.

_

okładka2005, redakcja merytoryczna: J. Hawkins, S. Blakeslee, Istota inteligencji, Onepress.

_

okładka2003, książka autorska: M. Kasperski, Sztuczna Inteligencja, Helion, (nakład wyczerpany).

_

Tomasz Komendziński
okładkaredaktor pisma: "Theoria et Historia Scientiarum. An International Interdisciplinary Studies".

_

okładka2003, redakcja: O myśleniu procesualnym: Charles Hartshorne i Charles Sanders Peirce, Wyd. UMK.

_

okładka2002, redakcja merytoryczna: S. Pinker, Jak działa umysł, Książka i Wiedza.

_

okładka2002, redakcja wraz z A. Szahajem: Filozofia amerykańska dziś, Wyd. UMK.

_

Leszek Nowaczyk
2006, redakcja merytoryczna: Rusz głową -  jak szybko podnieść poziom swojej inteligencji, Świat Książki.
_

 

 
Tu jesteś: encyklopedia / problematyka / świadomość a mózg

_

10 sierpnia 2010
ostatnia modyfikacja

świadomość a mózg

Współcześnie wielu badaczy z zakresu nauk o mózgu [neuroscience], ale również i fizycy (np. R. Penrose) oraz filozofowie umysłu i kognitywiści (np. J. Searle, W. V. O. Quine) próbuję odszukać, czy też przyporządkować, konkretny obszar (moduł) mózgu zdolności poznawczej zwanej świadomością.

Dla niektórych (czyli dla tych, którzy utożsamiają świadomość z tak mistyczną mocą, jaką kiedyś spełniała dusza) może wydawać się to zadaniem daremnym. [Por. O. Flangan, Świadomość, w: Encyklopedia filozofii, red. T. Honderisch, s. 903]. Są też i tacy, którzy podejmując się tego zadania stają na trochę ryzykanckiej pozycji, biorąc pod uwagę fakt, iż do dzisiejszego dnia świadomość nie została zdefiniowana w sposób zadawalający. (Por. spis definicji).

Kolejnym zarzutem ku takim poczynaniom może stać się argument o jedynie subiektywnej możliwości doświadczania faktu bycia świadomym, co uniemożliwiałoby jej naukowe badanie, z pozycji trzecioosobowej. [Por. O. Flangan, Świadomość; J. Searle, Umysł, język, społeczeństwo, s. 74-77, 90-91, 93-97, 114-115, 120-121].

Jednak pozostawiając wyżej wymienione wątpliwości można stwierdzić, iż na stan dzisiejszy wiedzy o mózgu wyróżnia się następujące koncepcje wiążące pola mózgowe ze zdolnością bycia świadomym:

Teoria Wildera Penfielda - Według tej koncepcji "siedzibą świadomości" jest obszar zwany górnym pniem mózgu, a na którego całokształt anatomiczny składają się: wzgórze, podwzgórze oraz twór siatkowaty. Świadomość sama jest procesem, na który, na poziomie neuroanatomicznym, składają się poszczególne procesy: 1) komunikacja górnego pnia mózgu z kresomózgowiem, 2) komunikacja tworu siatkowatego z odpowiednią okolicą kory mózgowej (jeśli informacja jest wzrokowa, z korą wzrokową; jeśli słuchowa, z korą słuchową itp.). Pierwszy proces odpowiedzialny jest za samo wrażenie świadomości. Drugi zaś za przedmiot świadomego doświadczenia (jesteśmy zawsze świadomi czegoś). Teoria ta miała wielu zwolenników, m.in. Muruzzi'ego czy Magouna [Por. G. Moruzzi, H. Magoun, Brainstem reticular formation and activation of the EEG, w: "Electroencephalography and Clinical Neurophysiology", Nr 1/1949, s. 455-473].

Teoria O'Keefe'a - Według tej koncepcji "siedzibą świadomości" miałby być hipokamp. Jak argumentuje O'Keefe: ze względu na to, iż świadomość powiązana jest z faktami, często przeszłymi (np. "byłem świadom, że tam jest..."), a formowanie pamięci długotrwałej właśnie w hipokampie ma miejsce. [Por. J. O'Keefe, Is consciousness the gateway to the hippocampal cognitive map? A speculative essay on the neural basis of mind, w: Brain and mind, red. D. A. Olakley, Methuen, London, New York 1985].

Koncepcji tej zdają się przeciwstawiać F. Crick i C. Koch. [Por. F. Crick., C. Koch, Problem świadomości, w: "Świat Nauki", Nr 11/1992, s. 129].

Teoria przypisywana zwolennikom silnej AI (np. przez R. Penrose'a, por.: Tenże, Nowy umysł cesarza, s. 422) - Koncepcja ta głosi, iż za świadomość odpowiada kora mózgowa, gdyż 1) jest ona filogenetycznie najmłodszym etapem rozwoju mózgu, rozrosłym niebywale u ludzi (dla porównania: u człowieka, po rozłożeniu, zajmuje ona obszar około czterech kartek papieru formatu A4, a u najbliższego na pobratymca, szympansa, tylko jedną; także dysproporcje są duże) oraz 2) niektórzy przypisują korze mózgowej realizowanie procesów, w których potrzebna jest inteligencja - tak pisze przynajmniej Penrose. Choć od tego czasu (książka ukazała się po raz pierwszy w 1987 roku) jasnym jest, że kora mózgowa nie jest odpowiedzialna za ten rodzaj procesów.

Szczerze mówiąc, już same przypisywanie powyższej koncepcji zwolennikom mocnej SI wydaje mi się pewnym nadużyciem ze strony Penrose'a. Jak Penrose pisze:

"Ponieważ kresomózgowie jest obiektem dumy człowieka (...), a procesy umysłowe, które łączymy z inteligencją, są realizowane właśnie w kresomózgowiu, to z pewnością tam właśnie ma swą siedzibę ludzka dusza!

I Teraz:

Do takiej konkluzji doszliby zapewne zwolennicy silnej AI. Jeśli "świadomość" jest tylko funkcją złożoności algorytmu lub jego "głębi" czy też "dostatecznej subtelności", to - zdaniem zwolenników AI - złożoność algorytmu wykonywanego przez korę mózgową z pewnością każe uznać, że taka część mózgu jest odpowiedzialna za świadomość." [Tenże, Nowy umysł cesarza, s. 422].

Jednak wystarczy porównać powyższy cytat z wypowiedzią klasyka AI, W. R. Ashby'ego:

"Wszystkie układy przekazujące informację w ilości powyżej 108 bitów na sekundę powinny być świadome." [Tenże, Cybernetics, w: "Recent in Psychiatry", Nr 3/1958. Cyt. za: M. Hołyński, Sztuczna inteligencja, s. 152].

by przekonać się, że prezentowany jest pogląd o tym, że świadomością dysponują odpowiednio skomplikowane systemy do przetwarzania informacji, a nie, jak wynika z fragmentu Penrose'a, że świadomość postrzegana jest li tylko jako 'funkcja złożoności algorytmu'!

  • Jedna z nowszych teorii samoświadomości - Koncepcja ta, poparta licznymi eksperymentami z zakresu rozpoznawania siebie, głosi, iż za świadomość swojego "ja" odpowiedzialna jest prawa półkula mózgowa. [Por. A. McCook, Kogoś mi przypominasz, w: "Świat Nauki", Nr 6(118)/2001, s. 13].
  • Jedna z nowszych teorii świadomości wzrokowej [Por. F. Crick, C. Koch, Problem świadomości, ss. 127-134]. - Koncepcja ta głosi, iż to nie cała kora mózgowa, a nawet cała kora wzrokowa, odpowiedzialne są za poczucie świadomości wzrokowej - co jest przeciwstawne teorii powszechnej w AI. Crick i Koch, czołowi, reprezentanci tej koncepcji, głoszą, iż to obszary korowe V1, V4 i VI [por. chociażby: S. Zeki, Obrazy wzrokowe w mózgu i umyśle, w: "Świat Nauki", Nr 12/1992, s. 43-51] warstwy kory są "siedzibą świadomości wzrokowej". Przy czym koncepcja ta opiera się na zasadzie aktywności, czyli odpowiada wynikom mierzenia aktywności neuronowej w czasie drażnienia bodźcami wzrokowymi.

Są również koncepcje, w których głosi się, że nie ma w mózgu jednego takiego obszaru, który odpowiedzialny byłby za powstawanie świadomości, w tym jakiejkolwiek świadomości, czy to wzrokowej, czy też poczucia "ja". Zwolennikiem takiego poglądu jest D. C. Dennett, co przedstawił w bardzo głośnej monografii Consciousness Explained [Boston 1991; Wyd. II, Pengguin Books, London 1993], nazywając takie hipotetyczne miejsce "teatrem kartezjańskim". [Por. F. Crick., C. Koch, Problem świadomości, s. 134; P. Czarnecki, Koncepcja umysłu w filozofii Daniela C. Dennetta].

 

Hasło:: Marek Kasperski

 

_

artykuły w sieci

_

Na stronie:

Poza stroną:

 

_

© Marek Kasperski / 2000-2009

 
 

Szukaj w wortalu

_

Oferta e-sklepu

okładkiTematyka: filozofia umysłu, filozofia języka, neuroscience, psychologia kognitywna, robotyka, sztuczna inteligencja

Autorzy: Arbib, Boden, Breazeal, Calvin, Churchland, Dennett, Edelman, Ekman, Gazzaniga, Greenfield, Hofstadter, Johnson-Laird, Kurzweil, Loftus, McCorduck, Minsky, Moravec, Norman, Pylyshyn, Searle, Schank, Stillings, Wortman...

więcej »

_

Oferta Partnerów

okładkaT. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress 2006.

Nowości z wyd. Helion

_

Nasi Partnerzy

baner.baner.

_