forumsklepmapakontakt

głównakognitywistykaencyklopedianauki o mózguSI i robotykaartykułyksiążkiz krajuwydarzenialinkio stroniepomoc
baner

Przejdź niżej

_

Przejrzyj dział

_

Dorobek Redakcji strony

Marek Kasperski
okładka2007, konsultacja merytoryczna: D. Casacuberta, Umysł. Czym jest i jak działa, Świat Książki.

_

okładka2006, redakcja merytoryczna: T. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress.

_

okładka2005, redakcja merytoryczna: J. Hawkins, S. Blakeslee, Istota inteligencji, Onepress.

_

okładka2003, książka autorska: M. Kasperski, Sztuczna Inteligencja, Helion, (nakład wyczerpany).

_

Tomasz Komendziński
okładkaredaktor pisma: "Theoria et Historia Scientiarum. An International Interdisciplinary Studies".

_

okładka2003, redakcja: O myśleniu procesualnym: Charles Hartshorne i Charles Sanders Peirce, Wyd. UMK.

_

okładka2002, redakcja merytoryczna: S. Pinker, Jak działa umysł, Książka i Wiedza.

_

okładka2002, redakcja wraz z A. Szahajem: Filozofia amerykańska dziś, Wyd. UMK.

_

Leszek Nowaczyk
2006, redakcja merytoryczna: Rusz głową -  jak szybko podnieść poziom swojej inteligencji, Świat Książki.
_

 

 
Tu jesteś: kognitywistyka - rys / definicje

_

10 sierpnia 2010
ostatnia modyfikacja

znaczenie terminu

W różnych językach używa się następujących terminów określających dziedzinę CS:

  • cognitive science (angielski),

  • kognitionsvetenskap (sv),

  • scienze cognitive (włoski),

  • kognitiotiede (finlandzki),

  • kognitive wissenschaft albo kognitionswissenschaft (niemiecki),

  • cognitiewetenschap (holenderski),

  • sciences cognitives (francuski),

  • ciencias cognitivas albo ciência cognitiva (portugalski),

  • kognitiv vitenskap,

  • cognisieweitesjap (li),

  • sains kognitif (ms),

  • 认知科学 (chiński),

  • 認知科学 czyli ninchi kagaku (japoński),

  • Когнитивна наука (sr).

W Polsce najczęściej stosowanymi formami są:

  • org. cognitive science (zob. J. Bobryk, Locus umysłu, 1987; J. Bobryk, Akty świadomości i procesy poznawcze, 1994; R. Piłat, Teorie semantyczne a informatyczne podejście w epistemologii, w: red. J. Niżnik, Pogranicza epistemologii, 1992);

  • nauki kognitywne (zob. Encyklopedia filozofii, red. T. Honderich, 1998);

  • kognitywistyka (zob. Z. Chlewiński, Umysł. Dynamiczna organizacja pojęć, 1999; Umysł a rzeczywistość, "Poznańskie studia z filozofii humanistyki", t. 5(18), red. A. Klawiter, L. Nowak, P. Przybysz, 1999; "Kognitywistyka i Media w Edukacji");

  • nauka poznawcza (zob. T. Maruszewicz, Psychologia poznawcza, 1996; K. Domańska, Metafora komputerowa w psychologii poznawczej, Psychologia i poznanie, red. M. Materska, T. Tyszka, 1992);

  • nauka o poznawaniu (zob. I. Kurcz, Język a reprezentacja świata w umyśle, 1987);

  • nauka o poznaniu (zob. J. Kozielewski, Koncepcje psychologiczne człowieka, 1996);

  • nauka o procesach poznawczych (zob. K. Gurba, Sztuczna inteligencja z naturalnymi ograniczeniami, w: "Znak", Nr 9(484)/1995).

 

_

interdyscyplinarność

_

Cognitive science jest interdyscyplinarną dziedziną wiedzy. Na jej całokształt składają się następujące przedmioty podstawowe:

  • filozofia umysłu, filozofia języka, filozofia percepcji, co niekiedy określa się mianownikiem filozofia poznania;

  • psychologia, ze szczególnym uwzględnieniem psychologii poznania (kognitywnej) i psychologii rozwoju dziecka;

  • Sztuczna Inteligencja [Artificial Intelligence], informatyka [computer sciences], matematyka;

  • lingwistyka, logika;

  • neuroscience, czyli: neurologia, neurobiologia, neurofizjologia, neuropsychologia, biochemia;

  • antropologia.

 

rysunek.

Rys.1. Podstawowy blok nauk kognitywnych [zestawienie własne].

 

Lecz najważniejszymi są na pewno (patrz rysunek powyżej):

  • filozofia z psychologią,

  • logika z lingwistyką,

  • nauki o mózgu,

  • Sztuczna Inteligencja.

 

_

definicje

_

Ze względu na interdyscyplinarność samej dziedziny i jej młodość, naukowcy nie potrafią jednoznacznie zdefiniować tego, czym jest. Niejednokrotnie definicje, choć na pierwszy rzut oka wydają się pokrywać ze sobą, pozostawiają wiele niedomówień. Widoczne jest w nich tło interpretacji, które wyrażone przez neurobiologia kładzie nacisk na to, co związane z jego dziedziną, a znowuż sformułowane przez informatyków na to, co związane z ich.

Poniżej wypisałem kilka definicji, które starają się przybliżyć i rozjaśnić czym jest i czym się zajmuje cognitive science. Na końcu tego spisu znajduje się definicja mojej skromnej osoby.

-"Kognitywne nauki. Dosłownie, są to nauki o poznaniu albo myśleniu, ale termin ten jest aktualnie używany do oznaczenia interdyscyplinarnych badań nad poznaniem metodami psychologii, lingwistyki, Sztucznej Inteligencji i filozofii. Nauki kognitywne wyjaśniają procesy poznawcze w terminach przekazywania informacji, są więc oparte na założeniu, że przynajmniej poznawcza część umysłu może być rozumiana jako pewien rodzaj komputera. Ortodoksyjne nauki kognitywne interpretowały procesy umysłowe jako specjalny rodzaj manipulacji symbolami mającymi strukturę syntaktyczną i semantyczną, opartej na formalnych, obliczeniowych regułach, w myśl hipotezy Fodora dotyczącej "języka myślowego". Ostatnio jednak zainteresowanie "spójnościowymi" modelami obliczeniowymi spowodowało odejście od tej ortodoksji."

Tim Crane dla: Encyklopedia filozofii, red. Ted Honderich, 1998.

 

-"Termin cognitive science odnosi się do interdyscyplinarnego studium dotyczącego nabywania i użycia wiedzy. W studium to wkład wnoszą: nauka o sztucznej inteligencji, psychologia, lingwistyka, filozofia, antropologia, nauki neuronalne [neuroscience] i nauki o wychowaniu. Ruch ten odznacza się szerokim zasięgiem i zróżnicowaniem, zawierając w sobie kilka punktów widzenia. Cognitive science rozwinęło się dzięki trzem osiągnięciom: wynalazkowi komputera i próbach stworzenia programów wykonujących zadania, które właściwe są ludziom; rozwojowi psychologii kognitywnej (...); oraz powstaniu w dziedzinie lingwistyki gramatyki generatywnej i teorii jej pochodnych. Cognitive science stanowi syntezę wiedzy istotowej, na jakiej opiera się ludzkie poznanie, zajmując się procesami przetwarzania informacji przez człowieka i komputerowym modelowaniem tychże procesów. Istnieje pięć głównych pól badawczych w cognitive science: reprezentacja wiedzy, język, uczenie się, myślenie i percepcja."

The Blackwell Dictionary of Cognitive Psychology, red. M. Eysenck, 1990.

 

-"[Cognitive science, przyp. M.K.] ...jest to studium inteligencji i systemów inteligentnych [intelligent systems], ze szczególnym odniesieniem się do zachowania inteligentnego jako procesu dającego się obliczyć [computation]."

H. Simon, C. Kaplan, Fundations of Cognitive Science, w: Tamże, red. M. Posner,  1990.

 

-"CS jest nauką o systemach (jednostkach, mechanizmach, urządzeniach), którym można przypisać zdolność myślenia i poznawania, czyli cechę inteligencji. Jak do tej pory CS zna dwie podstawowe klasy systemów inteligentnych: jednostki ludzkie (...) i odpowiednio zaprogramowane (przez co obdarzone inteligencją) komputery."

J. Bobryk, Akty świadomości i procesy poznawcze, 1994.

 

-"Dyscyplina, która stawia sobie za zadanie wyjaśnienie przebiegu procesów poznawczych i czyni to, korzystając z metod symulacji komputerowej (...) nauka poznawcza zajmuje się badaniem systemów poznawczych "w ogóle"."

K. Domańska, Metafora komputerowa w psychologii poznawczej,
w: Psychologia i poznanie, red. M. Materska, T. Tyszka, 1992.

 

-"Zdefiniujmy zakres cognitive science jako interdyscyplinarne, naukowe studium umysłu. Praktyka i wiedza tej nauki są pochodną osiągnięć dyscyplin, które przyczyniły się do jej powstania: nauki o komputerach [computer science], lingwistyki, nauk neurologicznych [neroscience], psychologii, neuropsychologii poznawczej i filozofii. Celem jej jest zrozumienie działania umysłu w kategoriach procesów manipulacji na symbolach (reprezentacjach). Umysł, a więc i podstawa inteligentnego zachowania w świecie, jest widziany w terminach obliczeń [computations] albo przetwarzania informacji [information-processes]."

Grenn i in., Cognitive Sciences. An Introduction, Blackwell, Cambridge 1996.

 

-"Punktem wyjścia nauk kognitywnych jest analiza sposobu postrzegania świata, próba zrozumienia, co dzieje się w umyśle, gdy wykonujemy najprostsze czynności umysłowe. Czasami słyszymy ogólne pytania lub stwierdzenia dotyczące umysłu - podobnie jak kiedyś pozornie głębokie pytanie "czym jest życie?" W dobie biologii molekularnej nie zadajemy już takich pytań. Pytanie "czym jest umysł?" ma bardzo prostą, ale niezbyt interesującą odpowiedź: umysł jest tym, co robi mózg. W naukach o poznaniu stawia się w miarę szczegółowe pytania próbując znaleźć odpowiedzi zarówno w oparciu o mechanizmy funkcjonowania mózgu, jak i o modele działania umysłu."

W. Duch, Czym jest kognitywistyka?,
w: "Kognitywistyka i Media w Edukacji", 1998.

 

-"Cognitive science jest interdyscyplinarną dziedziną naukową, wytworzoną przez unifikację nauk szczegółowych zajmujących się systemami poznawczymi ze szczególnym uwzględnieniem człowieka i systemów sztucznych takich, jak [dziś] komputery. Celem jej jest całościowe spojrzenie na zagadnienie umysłu, tzn. zagadnienia poznania w ogóle (możliwości poznawcze, procesy empiryczne, strukturę myślenia), powstawania umysłu i funkcjonowania jego.

Przy tej definicji należałoby na chwilę rozpatrzyć całą dziedzinę przedmiotów wchodzących w skład cognitive science. Przez ten pryzmat okaże się, iż w rzeczywistości umysł to bardziej skomplikowany twór niż tylko funkcja mózgu, jak to rozpatrują niektórzy naukowcy. Powiem więcej, umysł, przez pryzmat tych przedmiotów, zdaje się być wszystkim tym, czym system jest wewnątrz i czym jest na zewnątrz – rozpatrywany jest jako to, co jest i to co jest wytwarzane w zetknięciu ze środowiskiem zewnętrznym. Na przykładzie człowieka można by rzec, iż wszystkim tym, czym jest człowiek, więc i ciałem, wytworami jego, jak i interakcjami zachodzącymi z otoczeniem."

M. Kasperski, Wstęp do cognitive science, 2000.

 

-Kognitywistyka to nauka o umyśle i procesach poznawczych. Zmierza ona do stworzenia zunifikowanego programu badawczego pozwalającego identyfikować różnorodne formy aktywności poznawczej i wyjaśnić rolę, jaką pełnią one w funkcjonowaniu umysłu jako całości. W tworzeniu tej nauki uczestniczą przedstawiciele wielu dyscyplin. Rezultaty ich pracy włączane są do nowej, kognitywistycznej wiedzy o umyśle. Już to, co do tej pory osiągnięto istotnie zmieniło nasz sposób rozumienia tego jak myśli i działa istota ludzka. Wiedza ta nie tylko radykalnie modyfikuje dotychczasowy obraz jednostki ludzkiej, lecz dzięki licznym zastosowaniom praktycznym (od diagnostyki chorób układu nerwowego, poprzez wdrożenia z robotyki i informatyki, na projektowaniu "przyjaznych" urządzeń i bezpiecznego otoczenia kończąc) przyczynia się do ulepszenia jej warunków życia. Kognitywistyka jest dyscypliną rozwijającą się niezwykle dynamicznie. Typowe dla młodej nauki lokalne rewolucje paradygmatyczne nie osłabiły, lecz wzmocniły jej potencjał badawczy oraz atrakcyjność w oczach naukowców oraz studentów. W projekty kognitywistyczne z zapałem angażują się wybitni fizycy (Roger Penrose, John Hopfield), biolodzy (Francis Crick, Gerald Edelman), informatycy (Marvin Minsky), psychologowie (Donald Norman, Allan Newell, David Rumelhardt, Urlich Neisser), filozofowie (Daniel Dennett, Paul i Patricia Churchland, Thomas Nagel) i językoznawcy (Ray Jackendoff). Pojawiła się też już druga generacja wybitnych badaczy, którzy jako swoją główną specjalność naukową wskazują właśnie kognitywistykę.

A. Klawiter, Notka encyklopedyczna. Zob. całą notkę-.

 

2003
zebrał: Marek Kasperski

_

© Marek Kasperski / 2000-2009

 

Szukaj w wortalu

_

Oferta e-sklepu

okładkiTematyka: filozofia umysłu, filozofia języka, neuroscience, psychologia kognitywna, robotyka, sztuczna inteligencja

Autorzy: Arbib, Boden, Breazeal, Calvin, Churchland, Dennett, Edelman, Ekman, Gazzaniga, Greenfield, Hofstadter, Johnson-Laird, Kurzweil, Loftus, McCorduck, Minsky, Moravec, Norman, Pylyshyn, Searle, Schank, Stillings, Wortman...

więcej »

_

Oferta Partnerów

okładkaT. Stafford, M. Webb, 100 sposobów na zgłębienie tajemnic umysłu, Onepress 2006.

Nowości z wyd. Helion

_

Nasi Partnerzy

baner.baner.

_